Seetlu yu waaj ngir waaj jëfandoo bu góor-góorlu ji jiitu ci biir kër gi walla takk bu ndaw, ndimbal ci xarit yu ndaw su kenn ci internet laajoo natal yi walla dëgg-dëgg yu sutura, ak li ngay def su xale manee nekk ci doolelu bon.
Laata xale ji génn kër
Su kenn ne yóbbu na xale ji ngir daara, liggéey walla dund bu gëna baax? Seetal ko bu jax.
Xaalis walla may may ngir xale mën na soppiku turu wetu xaalis, ba ñu doxal xale ji ngir defar ko.
Ñi ñuy jaay xale yi, kër gi danu leen xam tuuti rekk: dëkkeeku, doomu mag-jëkk, jàngkat walla samsar.
Daara bu dëgg am na tur, adrees ak nimero telefon buy ñu man a seet ci boppam.
Su mënuloo woowoo walla dem ci seen biir, kenn du xam ndank ndank bu eemoon doomu ndey-ji walla ñu may ko liggéey.
Ku am dencukaayi doomu ndey-ji, mën na sukkandiku ci moom. Yëgleel sa bopp dencukaay yi weesu te rekk.
Takkal benn nataal bu leer bu doomu ndey-ji laata mu génn.
Jàngal doomu ndey-ji sa numero telefon ci xol, ak numero Nimeero ndimbal yu doomu ndey-ji.
Bul raxasoo bind walla am yoon ngir doomu ndey-ji. Doonu ndey-ji du màggal.
Xaaj yi ak daara aare na xale bi
Bindal judduwu xale bu ne. Sertifikaa juddu mooy wone yawutu xale bi: mi nguur a dindi tegleekoon takk bu gooru ak liggéeyu xale, te mi dimɓalee xale bi jot daara, rëbbalu yaram ak ndimbal. Laaj ci biroŋu nguur bi fékkuloo walla ci santar santé bi fékkuloo.
Bëggal xale yi toog daara. Laaj ci daara bi walla ci biroŋu nguur bi fékkuloo ndimbal ci ndigal yi ñu warul fey, mel na fee yi ñuy baña fee, lekkalu daara walla ndimbal ngir waa kër. Ay réew yu bari am nañu ko.
Ci li gën bari réew yi, yoon di teg 18 at ngir sëy.
Kaaraange ci poqi ak waxtaan
Po xiin ak aplikaseŋ yu waax mën neex. Ñu bari ci mag yi di leen jëllal ay xale. Xam seen jëf-jëf yi:
Nit ñi ci internet du lépp ni ñu wax. Falu waay-juram ak nataal mën nañu doon dëggul.
Kado, diamonds, coins, skins walla kreedi telefon bu jëkkër-jabar kenn doo xam mooy jëf jël-laay ngir tax nga gën a doxal ko.
Ku la laaj nga tëye kow sa waajur du kaaraange.
Bul mukk yónnee nataal sa yaram, xeven ku la neexee. Nataal mën na ñu ko duppi te jëf jëf ak lajj mën na ñëw.
Bëggal waax fii ci po yi walla aplikaseŋ bi. Teeyal bu kenn bëggee waax ak yaw boppam rekk walla call wideo.
Bul mukk jàppante ak ku xamoo ci internet doomu bopp rekk. Waxal sa waajur kanam.
Saa su ne amul laaj, mën nga ne waaawul, block te rapport. Doo wara noppalu ku lay raggalal.
Su lu melni neexul, waxal ak kóllëre bu kaaraange. Doo am lu moy jëf.
Kenn lay jëll sa nataal yi
Jëkkër: sa tuutiwul, te doo am lu ñu lay teg. Xale yu bari dàqko, te man naa taxawal.
Bul pay te bul yónnee dara. Su payee, ñuy la laaj ci lu gën a bari.
Baaxal tontu yi. Bul jàngalekoo, bul layloo.
Jël screenshots ci njeegal yi ak turu konte bi. Bul fa jël nataal yi mukk.
Tëj te xaatim ko ci aplikësyon bi.
Waxal ci kib mag bu am kaaraange tey: sa baay walla sa yaay, ju jàngal, walla moroom bu nga gëm.
Su fekkee dangaa xalaat a jiitu bopp, woo Nimeero ndimbal walla waxal ak ku mën dégg léegi. Sa dund gëna bari fi lu nekk ci nataal.
Ndax sa la jóge ci nataal bi walla wideo bi ci su 18 la?Take It Down mooy ndimbal bu ñu jëfandikoo ndax nataal ak wideo yu ëppu yaram walla ay loxo-loxo yu ñu jël laata nga amee 18. Dina dimmali mu taxul faatu ci ay aplikaseŋ yu bari, te sa nataal dina tàggu ci sa telefon. Ubbi Take It Down ↗
Am nga 18 walla gëna ci nataal bi?StopNCII mooy ndimbal bu ñu jëfandikoo, buy tax ay nataal yu dëgër jëkkër-ak-jabot bu ñu bañ a jëfandikoo ci ay aplikaseŋ yu bari. Sa nataal dina tàggu ci sa telefon. Ubbi StopNCII ↗
Mën nga itam joxe ko xibaar ci polis walla ci child helpline. Yóbbu sa screenshots.
Xale man naa nekk ci doolelu bon
Lii mën wone ne xale mën nekk ci loxoom jaay doomu aadama walla ñu di ko jëfandikoo:
Ligéey waxtu yu yàgg, guddi, walla ligéey fii fi ñaal ci jàngu
Dañuy toppatoo ko ak mag bu nekk moo la jangaat, walla du koy bayyi boppam mukk
Doxalikóllu ni mu raggal, xiif walla sonn bu baax, walla amoo ay xiif-xiif te kenn wonewu ndaxte
Dëkk ak ñu dul wa kër gi te du am jàngo ak kër
Du am ay junniy boppam, walla ni la wax ne am na xaalis mu fay
Ñu koy saytu ci mag moom, ci biir kër gi walla ci internet
Lu ngay def
Su xale bi nekk ci xew-xew jafe-jafe léegi, woo nimeero bu yaatu ndimbal bi.
Bul fecc ak mag yi walla bul jéll xale bi sa bopp. Mën na tax xale bi gën a merloo.
Bindal li gis nga: kan, fan ak fu mu amee, ak ni xale bi ak mag yi doon mel.
Woo child helpline walla polis, walla bindal rapport fii suuf.