Chebe ụmụaka

Tupu nwa pụọ n'ụlọ

Onye ọ bụla na-ekwu ịkwọ nwa maka ụlọ akwụkwọ, ọrụ ma ọ bụ ndụ ka mma? Lelee ya nke ọma tupu i kwe.

• Ego ma ọ bụ onyinye maka nwa nwere ike bụrụ ụgwọ a ga-eme ka nwa ahụ rụọ ọrụ iji kwụọ.
• Ndị na-ere ụmụaka ọtụtụ mgbe bụ ndị ezinụlọ maara obere: onye agbata obi, onye ibe nne ma ọ bụ nna dị anya, onye nkuzi, ma ọ bụ onye na-edozi njem/ọrụ.
• Ụlọ akwụkwọ eziokwu nwere aha, adreesị na nọmba ekwentị i nwere ike lelee onwe gị.
• Ọ bụrụ na ị gaghị enwe ike ịkpọ ma ọ bụ ileta, onye ọ bụla agaghị ama ma a merụrụ nwa ahụ ahụ ma ọ bụ mee ka ọ rụọ ọrụ.
• Onye ọ bụla jidere akwụkwọ nwa nwere ike ijide ndụ nwa ahụ. Debe akwụkwọ mbụ n’aka gị.
• N'ebe dị anya n'ụlọ, nwa enweghị ike ịkpọ enyemaka ma ọ bụ lọta naanị ya.
• A na-ekwe ụmụaka nkwa ụlọ akwụkwọ ọtụtụ mgbe, a na-emecha mee ka ha rụọ ọrụ ogologo oge maka obere ụgwọ ma ọ bụ na-enweghị ụgwọ.
• Ndị eziokwu anaghị arịọ gị ka i debe njem nwa nzuzo ma ọ bụ ka i kwuo ụgha gbasara afọ nwa.

Atụmatụ nchekwa ezinụlọ

• Gaa leta ebe ahụ tupu ihe ọ bụla, ma ọ bụ jụọ onye ị na-atụkwasị obi n’ebe ahụ ka ọ gaa leta ya.
• Chọta aha zuru ezu, adreesị na nọmba ekwentị nke onye ahụ na ebe ahụ. Kpọọ ụlọ akwụkwọ onwe gị.
• Kwenye ka unu na-akpọ kwa izu, ma họrọ okwu nzuzo nwa ahụ nwere ike ikwu ma ọ bụrụ na ọ nọ n’ihe ize ndụ.
• Chekwaa akwụkwọ mbụ nke nwa ahụ. Nye naanị fotokọpị.
• Were foto doro anya nke nwa ahụ tupu ọ apụ.
• Kụziere nwa ahụ nọmba ekwentị gị ka ọ mụta ya n’isi, na nọmba ekwentị enyemaka ụmụaka.
• Ekwela ka i nata ego ma ọ bụ mgbazinye maka nwa. Nwa abụghị ụgwọ.

Akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ na-echebe nwa

• Deba aha ọmụmụ nwa ọ bụla. Asambodo ọmụmụ na-egosi afọ nwa: ọ na-enyere igbochi alụmdi na nwunye ụmụaka na ọrụ ụmụaka, ma na-enyere nwa nweta ụlọ akwụkwọ, nlekọta ahụike na enyemaka. Jụọ na ọfịs gọọmentị ime obodo gị ma ọ bụ ụlọ ahụike.
• Debe ụmụaka n’ụlọ akwụkwọ. Jụọ ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ọfịs gọọmentị ime obodo gị maka enyemaka na mmefu ụlọ akwụkwọ, dị ka iwepu ụfọdụ ụgwọ, nri ụlọ akwụkwọ, ma ọ bụ nkwado maka ezinụlọ. Ọtụtụ mba nwere ha.

📖 Ụbọchị 7 maka ndị nne na nna na ndị na-elekọta →
Ogegụ Baịbụlụ Nsọ kwa ụbọchị dị mkpirikpi, yana otu ụzọ iji chebe ụmụaka kwa ụbọchị.

Alụmdi na nwunye maka onye n’okpuru afọ 18?

• Chere ruo afọ 18. Afọ ole na ole ọzọ n’ụlọ akwụkwọ nwere ike gbanwee ndụ dum.
• Jụọ onye na-eto eto ihe ọ chọrọ, naanị ya na n’enweghị nrụgide.
• Gwa onye nkuzi, onye ọrụ ahụike, onye isi okwukwe ị na-atụkwasị obi, ma ọ bụ ekwentị enyemaka ụmụaka okwu.
• Ekwela ka a nyefee gị ego, ma ọ bụ ka a kwụọ ụgwọ, maka nwa.
• N’ọtụtụ mba, iwu na-etinye afọ 18 dịka afọ alụmdi na nwunye.

Nchekwa n’egwuregwu na mkparịta ụka

Egwuregwu na apps mkparịta ụka nwere ike ịdị ụtọ. Ụfọdụ ndị okenye na-eji ha aghọgbu ndị ntorobịa. Mụta aghụghọ ha:

• Ndị mmadụ n’ịntanetị abụghị mgbe niile ndị ha na-ekwu. Afọ na foto nwere ike bụrụ ụgha.
• Onyinye, diamonds, coins, skins ma ọ bụ ego ekwentị si n’aka onye ị maghị bụ aghụghọ iji mee ka ị chee na ị ji ha ụgwọ.
• Onye ọ bụla na-ajụ ka ị zobe ihe n’ihu nne na nna gị abụghị onye dị nchebe.
• Ezipela foto nke ahụ gị, ọbụnadị nye onye ị na-amasị. A pụrụ ikopị foto ma jiri ha gbaa gị egwu.
• Debe mkparịta ụka n’ime egwuregwu ma ọ bụ app. Lekwasị anya ma mmadụ chọrọ mkparịta ụka nzuzo ma ọ bụ oku vidiyo.
• Ezukwala ịhụ mmadụ si n’ịntanetị naanị gị. Gwa onye nne-na-nna mbụ.
• Ị nwere ike ikwu mba, gbachie ma kọọ mgbe niile. Ị chọghị ịdị ebere n’ihu onye na-atụ gị egwu.
• Ọ bụrụ na ihe na-eme ka obi daa gị, gwa onye okenye dị nchebe. A gaghị akpọ gị ihe ọjọọ.

Onye na-eti m egwu banyere foto m

Mbụ: ọ bụghị mmehie gị, ma ị naghị n’ihe isi ike. Ọtụtụ ndị ntorobịa na-eche ihu nke a, a pụrụkwa ịkwụsị ya.

• Egbula ịkwụ ụgwọ ma egbula izipu ihe ọzọ. Ịkwụ ụgwọ na-emekarị ka ha na-arịọkwu ihe.
• Kwụsị ịzaghachi. Egbula ịsọ asọ ma ọ bụ ịrịọ arịrịọ.
• Were screenshots nke iyi egwu na aha akaụntụ. Ewetula screenshots nke foto n’onwe ha.
• Kpọchie ma kọọ akaụntụ ahụ n’ime ngwa ahụ.
• Gwa okenye a pụrụ ịtụkwasị obi taa: nne ma ọ bụ nna, onye nkuzi, ma ọ bụ mmadụ n’ezinụlọ i tụkwasịrị obi.

Ị nwere ike kọọkwa ya n’aka ndị uwe ojii ma ọ bụ na ahịrị enyemaka ụmụaka. Weta screenshots gị.

Nwa nwere ike inọ n’ihe ize ndụ

Akara ngosi na nwa nwere ike ịbụ a na-ere mmadụ ma ọ bụ a na-ejizi ya eme ihe:

• Na-arụ ọrụ ogologo oge, n’abalị, ma ọ bụ kama ịga ụlọ akwụkwọ
• Onye okenye na-aza maka nwa mgbe niile, ma ọ bụ anaghị ahapụ nwa ahụ naanị ya
• Na-adị ka o na-atụ ụjọ, agụụ na-agụ ya ma ọ bụ ike agwụla ya nke ukwuu, ma ọ bụ nwere mmerụ ahụ nke onye ọ bụla anaghị kọwaa
• Na-ebi na ndị na-abụghị ezinụlọ ma enweghị nkwurịta okwu na ụlọ
• Enweghị akwụkwọ nke ya, ma ọ bụ na-asị na ọ nwere ụgwọ ego
• A na-achịkwa ya site n’aka onye okenye, n’ihu mmadụ ma ọ bụ n’ịntanetị

Gịnị ka i ga-eme

• Ọ bụrụ na nwa nọ n’ihe ize ndụ ugbu a, kpọọ nọmba mberede.
• Emegidela ndị okenye ihu ma ọ bụ nwalee ịzọpụta nwa ahụ n’onwe gị. Nke a nwere ike itinye nwa ahụ n’ihe ize ndụ karị.
• Dee ihe i hụrụ: mgbe, ebe, na otú nwa na ndị okenye si dị.
• Kpọọ ahịrị enyemaka ụmụaka ma ọ bụ ndị uwe ojii, ma ọ bụ kọọ ya n’okpuru.

Chọta ekwentị enyemaka maka ụmụaka n’obodo gị (Child Helpline International) ↗

Ụgha 5 ndị na-ere mmadụ na-agwa ndị nne na nna