Kuuma abaana

Nga omwana tannava ewaka

Waliwo ayagala okutwala omwana ku ssomero, ku mulimu oba okumusobozesa obulamu obulungi? Kebera okusooka.

• Ssente oba ebirabo olw’omwana bisobola kufuuka ebbanja omwana ly’asindikibwa okukola okulimalayo.
• Abatunda abaana emirundi mingi b’amanyiddwa kitono mu maka: muliraanwa, muganda ow’ewala, omusomesa oba broker.
• Essomero ddala liba n’erinnya, endagiriro n’ennamba y’essimu gy’oyinza okukebera ggwe mwene.
• Bw’oba tosobola kumukubira essimu oba kumulambula, tewali ajja kumanya oba omwana akosebwa oba ateekeddwa okukola.
• Ab’akwata ebipapula by’omwana asobola okumukwata mu buyinza. Tereka ebipapula ebya ddala ggwe mwene.
• Nga ali wala okuva ewaka, omwana tasobola kufuna buyambi mangu oba okudda awaka yekka.
• Abaana emirundi mingi basuubizibwa essomero, ne bateekebwa okukola ennaku empanvu nga balipibwa ntono oba nga tebalipwa.
• Abantu abeesimbu tebasaba kusirikira olugendo lw’omwana oba okwogera bubadde ku myaka gy’omwana.

Enteekateeka y’okwekuuma eya famire

• Kyalira ekifo okusooka, oba saba omuntu gw’osiga ali eyo akikyalire.
• Funa erinnya erijjuvu, endagiriro n’ennamba ya ssimu ey’omuntu n’ey’ekifo. Kuba essimu ku ssomero ggwe kennyini.
• Mukkirize okuba ne kuyita essimu buli wiiki, era mufune ekigambo eky’ekyama omwana ky’ayogera singa ali mu kabi.
• Tereka ebiwandiiko by’omwana eby’amatuufu. Owa koppi zokka.
• Kuba ekifaananyi ekirabika bulungi ky’omwana nga tannava.
• Yigiriza omwana ennamba yo ya ssimu ng’agimanyi mu mutwe, era n’ennamba y’okuyamba abaana.
• Tokkiriza ssente oba okwevuza olw’omwana. Omwana si bbanja.

Ebiwandiiko n’essomero birinda omwana

• Wandisamu okuzaalibwa kwa buli mwana. Ebbaluwa y’okuzaalibwa eraga emyaka gy’omwana: eyamba okuziyiza okufumbirwa kw’abaana n’okukola kw’abaana, era eyamba omwana okufuna essomero, obujjanjabi n’obuyambi. Buuza ku ofiisi ya gavumenti ey’omu kitundu kyo oba ku kifo ky’ebyobulamu.
• Terekera abaana mu ssomero. Buuza essomero oba ofiisi ya gavumenti ey’omu kitundu kyo ku buyambi ku biseera by’amasomero, gamba nga okuggyibwako fiizi, emmere ku ssomero, oba obuwagizi eri famire. Mu nsi nyingi birimu ebyo.

📖 Ennaku 7 za bazadde n’abo abalabirira abaana →
Okusoma okutono kwa Bayibuli buli lunaku, n’enkola emu buli lunaku ey’okukuuma abaana bulungi.

Obufumbo ku muntu wansi wa myaka 18?

• Mulinde okutuuka ku 18. Emyaka emitono egy’okusoma egiyongera giyinza okukyusa obulamu bwonna.
• Buuza omuvubuka ky’ayagala, ng’ali yekka era nga tewali kumuwaliriza.
• Yogera ne musomesa, n’omukozi w’ebyobulamu, oba omutufu w’eddiini gw’eesiga, oba ku layini ey’abaana ey’okuyamba.
• Tokkiriza ssente, newaakubadde okusasula obbanja, olw’omwana.
• Mu nsi nyingi, amateeka gateeka 18 okubeera emyaka egy’okufumbirwamu.

Okwekuuma mu mizannyo ne mu chats

Emizannyo n’app ez’okwogeragana zisanyusa. Abantu abakulu abamu bazikozesa okulimba abavubuka. Manya obulimba bwabwe:

• Abantu ku lutimbe ssi bulijjo be boogera nti bebabo. Emyaaka n’ebifaananyi bisobola okuba ebikyamu.
• Ebirabo, diamonds, coins, skins oba ssaako ku ssimu okuva eri omuntu gw’otamanyi, kutega okukuleetera owulire nti omubanja.
• Buli muntu akusaba okweka ekye’kwekwa ku bazadde bo si wa bwesige.
• Toletuma bifaananyi by’omubiri gwo, wadde eri omuntu gw’oyagala. Ebifaananyi bisobola okukoppebwa ne bikozesebwa okukutiisa.
• Kuumira okwogeragana mu muzannyo oba mu app. Wegendereze singa omuntu ayagala okwogera mu kyama oba okuyita ku vidiyo.
• Tosisisinkana muntu ow’oku lutimbe wekka. Sooka tegeeza muzadde.
• Osobola bulijjo okugamba nedda, okubloka n’okulangirira. Toteekwa kubeera wa mpisa eri omuntu akukutiisa.
• Bw’owulira nti waliwo ekitakwatagana bulungi, tegeeza omukulu omwesigwa. Togenda kufuna musango.

Waliwo ankutisa n’ebifaananyi byange

Ebisooka: ssi musango gwo, era toli mu buzibu. Abavubuka bangi basisinkana kino, era kisobola okuyimirizibwa.

• Tokasasula era totuma kintu kirala. Okusasula bwe bungi kireetera okusaba ebisingawo.
• Lekeraawo okuddamu. Togaanagana oba toweegayirira.
• Funa ebifaananyi bya sikulini eby’obutiisi n’erinnya ly’akawunta. Teutwala bifaananyi bya sikulini ku bifaananyi byennyini.
• Zibira era loopa akawunta mu app.
• Gamba omukulu gw’eesigika leero: omuzadde, omusomesa oba ow’eka gw’eesiga.

Osobola ne okulangirira ebyo ku pulisi oba ku layini ey’abaana ey’obuyambi. Leeta screenshots zo.

Omwana ayinza okuba mu bulabe

Obubonero obulaga nti omwana asobola okuba ng’atundibwa oba ng’akozesebwa bubi:

• Akola essaawa nnyingi, ekiro, oba mu kifo ky’okusoma
• Omukulu buli kaseera ye ye’addamu mu kifo ky’omwana, oba tamuleka mwana yekka
• Alabika ng’atidde, alina enjala oba akooye nnyo, oba alina ebiwonde nga tewali annyonnyola bwe byava
• Abeerera n’abantu abatali ba bika, era talina kukwatagana n’awaka
• Talina mpapula ze, oba agamba nti alina ensimbi z’abanja
• Afugibwa omukulu, mu bantu oba ku lutimbe

Kiki ky’okoleraawo

• Omwana bw’aba mu kabi kakati, koona ennamba y’ebyanguwa.
• Toyimiriza bakulu wadde gezaako okulokola omwana ggwe wekka. Kino kisobola okuteeka omwana mu kabi ennyo.
• Wandiika bye walabye: ekiseera byabaddewo, we byabadde, n’engeri omwana n’abakulu gye balabika.
• Kuba ku layini ey’abaana ey’obuyambi oba ku pulisi, oba wandiika lipoota wansi wano.

Funa ennamba y’obuyambi bw’abaana mu ggwanga lyo (Child Helpline International) ↗

Obulimba 5 abatunda abantu babuulira abazadde