Балаларҙы һаҡлау
Бала өйҙән сыҡҡансы йәки йәшләй өйләнергә уйлаһа — ата‑әсә өсөн тикшереүҙәр, интернетта кемдер фото йәки сер һораһа — йәштәргә ярҙам, һәм бала хәүефтә булыуы ихтимал икән, нимә эшләргә.
Бала йорттан сыҡҡансы
Кемдер баланы мәктәпкә, эшкә йәки яҡшыраҡ тормошҡа алып китергә тәҡдим итәме? Башта тикшерегеҙ.
- Бала өсөн аҡса йәки бүләктәр бурысҡа әйләнеп, баланы шул бурысты эшләп ҡаплатырға мәжбүр итә ала.
- Балаларҙы һатыусыларҙы ғаилә аҙ әйберҙән генә белеүе ихтимал: күрше, алыҫ туған, уҡытыусы йәки брокер.
- Ысын мәктәптең исеме, адресы һәм үҙегеҙ тикшерә алырлыҡ телефоны бар.
- Шылтыратып йә барып булмаһа, балаға зыян килһә йәки эшләтһәләр, бер кем белмәҫ.
- Бала ҡағыҙҙарын кем тотһа, шул баланы көсләп тотҡара ала. Төп документтар үҙегеҙҙә булһын.
- Йорттан алыҫта бала ярҙам һорай ҙа, үҙе генә ҡайта ла алмай.
- Балаларға йыш мәктәп вәғәҙә ителә, әммә һуңынан уларҙы аҙ йә бөтөнләй түләүһеҙ оҙаҡ сәғәттәр эшләтәләр.
- Ҡыҫтарған кешеләр бер ваҡытта ла бала сәфәрен сер итеп тоторға йәки йәшен тураһындағы ялғанды һорамай.
Ғаилә именлеге планы
- Башта үҙегеҙ урынға барып ҡарағыҙ, йәки шунда ышанған кешеһеғыҙҙы барып тикшертергә үтенегеҙ.
- Кешенең тулы исемен, адресын һәм телефон номарын, шулай уҡ урындың адресын алығыҙ. Мәктәпкә үҙегеҙ шалыштығыҙ.
- Һәр аҙна шылтыратыуҙы һәм серле код һүҙен килешегеҙ. Бала бәләлә булһа, ул был һүҙҙе әйтә ала.
- Баланың төп документтарын үҙеңеҙҙә һаҡлағыҙ. Нөсхәләрен генә бирегеҙ.
- Бала киткәнсе, уның асыҡ, сифатлы фотоһын төшөрөгөҙ.
- Балаға һеҙҙең телефон номерын һәм балалар ярҙам линияһының номерын ятлатығыҙ.
- Бер ҡасан да бала өсөн аҡса йәки бурыҫҡа аҡса алмағыҙ. Бала — бурыс түгел.
Документтар һәм мәктәп балаға һаҡлыҡ бирә
- Һәр баланың тыуыуын теркәтегеҙ. Тыуғанлыҡ таныҡлығы баланың йәшен раҫлай: был бала никахына һәм бала хеҙмәтенә кәртә була, һәм балаға мәктәп, медицина ярҙамы һәм башҡа ярҙам алырға ярҙам итә. Урындағы хакимиәткә йәки һаулыҡ һаҡлау үҙәгенә мөрәжәғәт итегеҙ.
- Балаларҙы мәктәптә тотоғоҙ. Мәктәптән йәки урындағы хакимиәттән сығымдарға ярҙам хаҡында һорағыҙ: түләүҙән азат итеү, мәктәп ашатыуы йәки ғаиләләргә ярҙам кеүек. Күп илдәрҙә бындай мөмкинлектәр бар.
📖 Атай-әсәйҙәр һәм ҡурсалаусылар өсөн 7 көн →
Һәр көнгә ҡыҫҡа Изге Яҙма уҡыуы һәм бала хәүефһеҙлеге буйынса бер аҙым.
18 йәшкә тулмағанға өйләнеү йәки кейәүгә сығыумы?
- 18 йәшкә тиклем көтөгөҙ. Тағы бер-нисә йыл уҡыу бөтә тормошто үҙгәртә ала.
- Йәш кешенән һуңғы һүҙҙәрен үҙе генә, баҫымһыҙ итеп һорағыҙ.
- Ышаныслы уҡытыусы, һаулыҡ хеҙмәткәре, дин етәксеһе йәки балаға ярҙам линияһы менән һөйләшегеҙ.
- Бер ҡасан да бала өсөн аҡса ла, бурысты түләү ҙә ҡабул итмәгеҙ.
- Күп илдәрҙә закон никах йәше итеп 18-ҙе ҡуя.
Уйындарҙа һәм чаттарҙа именлек
Уйындар һәм чат ҡушымталары күңелле булыуы мөмкин. Айырым ололар уларҙы йәштәрҙе алдау өсөн ҡуллана. Уларҙың ысулдарын белегеҙ:
- Онлайндағы кешеләр һәр ваҡыт та үҙҙәре әйткән кеше түгел. Йәштәр һәм фотолар ялған булыуы мөмкин.
- Таныш булмаған кешенән бүләктәр, алмаздар, тәңкәләр, скиндар йәки телефонға баланс — һеҙҙе бурыслымын тип тойор өсөн ҡоролған алдау.
- Һеҙҙән атай-әсәйҙән сер итеп тотоуҙы һораған кеше — имен түгел.
- Бер ваҡытта ла тәнегеҙҙең фотоларын ебәрмәгеҙ, хатта оҡшаған кешегә лә. Фотолар күсереп алынып, һеҙҙе ҡурҡытыу өсөн ҡулланылырға мөмкин.
- Чаттарҙы уйын йәки ҡушымта эсендә генә алып барығыҙ. Кемдер шәхси чат йәки видео шылтыратыу һораһа, һаҡ булығыҙ.
- Онлайндағы кешегә бер үҙегеҙ генә осрашмағыҙ. Тәүҙә атай-әсәйгә һөйләгеҙ.
- Һәр ваҡыт юҡ тип әйтә, блокларға һәм хәбәр итергә мөмкин. Һеҙҙе ҡурҡытҡан кешегә әҙәпле булырға бурыс түгелһегеҙ.
- Нимәлер дөрөҫ түгел кеүек тойолһа, имен ололарға һөйләгеҙ. Һеҙҙе шелтәләмәйҙәр.
Кемдер минең фотолар менән ҡурҡыта
Иң тәүҙә: был һеҙҙең ғәйеп түгел, һәм һеҙ бәләлә түгелһегеҙ. Күп йәштәр быға осрай, һәм быны туҡтатырға була.
- Түләмәгеҙ һәм башҡа бер нәмә ебәрмәгеҙ. Түләһәгеҙ, күп осраҡта тағы талап итәләр.
- Яуап яҙмағыҙ. Тартҡылашмағыҙ, ялбармағыҙ.
- Янаныларҙың һәм иҫәп яҙыуы исеменең скриншотын алығыҙ. Фотоларҙың үҙҙәрен бер ҡасан да төшөрмәгеҙ.
- Аппта иҫәп яҙмаһын ҡамап ҡуйығыҙ һәм шикәйәт итегеҙ.
- Бөгөн үк хәүефһеҙ ололарға әйтегеҙ: ата-әсә, уҡытыусы йәки ышаныслы туған.
Әгәр үҙ-үҙегеҙгә зыян һалырға уйлайһығыҙ икән, хәҙер үк ярҙам линияһына шылтыратығыҙ йәки кемгәлер әйтегеҙ. Һеҙҙең ғүмерегеҙ теләһә ҡайһы фотоға ҡарағанда ҡиммәтлерәк.
Фото йәки видео төшөрөлгәндә һеҙгә 18 тулмаған инеме?Take It Down — ул 18 йәшкә тиклем төшөрөлгән яланғас йәки енси фото һәм видеолар өсөн бушлай сервис. Ул уларҙың күп апптарҙа таралыуын туҡтатырға ярҙам итә, ә һеҙҙең фотолар телефонығыҙҙа ғына ҡала.
Take It Down асыу ↗
Фотола 18 йәше йәки ҙурыраҡмы?StopNCII — бушлай хеҙмәт. Ул яҡын фотоларҙы күп ҡушымтала таратыуҙы туҡтатырға ярҙам итә. Һеҙҙең фотолар телефонығыҙҙа ғына ҡала.
StopNCII асыу ↗
Быны полицияға йәки балалары өсөн ярҙам телефонына ла хәбәр итә алаһығыҙ. Скриншоттарығыҙҙы алып барығыҙ.
Бала хәүеф аҫтында булыуы мөмкин
Бала кеше һатыуға йәки бысраҡ файҙаланыуға эләгеү билдәләре:
- Оҙаҡ сәғәттәр эшләй, төндә эшләй, йәки мәктәпкә йөрөү урынына эшләй
- Һәр ваҡыт бала өсөн оло кеше яуап бирә, йәки баланы бер ваҡытта ла яңғыҙ ҡалдырмайҙар
- Ҡурҡҡан, ас йәки бик арыған күренә, йәки аңлатылмаған йәрәхәттәре бар
- Ғаилә булмаған кешеләр менән йәшәй һәм өйө менән бәйләнеше юҡ
- Үҙе исеменә бер ниндәй ҡағыҙҙары юҡ, йәки аҡса бурыслымын ти
- Уны оло кеше идара итә, халыҡҡа сыҡҡанда ла, онлайнда ла
Нимә эшләргә
- Әгәр бала хәҙер үк ҡурҡыныста булһа, ашығыс ярҙам номерына шылтыратығыҙ.
- Ололар менән ҡаршы бәрелмәгеҙ һәм баланы үҙегеҙ ҡотҡарырға тырышмағыҙ. Был баланы тағы ла күберәк ҡурҡыныс аҫтына ҡуя ала.
- Күргәндәрҙе яҙып ҡуйығыҙ: ҡасан, ҡайҙа һәм бала менән ололарҙың тышҡы ҡиәфәте.
- Балалар өсөн ярҙам телефонына йәки полицияға шылтыратығыҙ, йә аҫта хәбәр ебәрегеҙ.
Илдәге балалар ышаныс телефонын табығыҙ (Child Helpline International) ↗
Атай-әсәйҙәргә кеше һатыусылар әйткән 5 алдау
Һеҙҙең бала ҡалала яҡшы мәктәпкә барасаҡ.Мәктәптең исемен һәм адресын һорағыҙ, үҙегеҙ шылтыратығыҙ.
Мин хәҙер түләрмен. Һеҙҙең бала эшләп ҡайтарып бирер.Бала — бурыс түгел. Бала ҡоллоғо шулай башлана.
Шылтыратырға кәрәкмәй. Барыһын да үҙем хәл итәм.Һаҡнамаҫтан, аҙна һайын шылтыратыу һәм осрашыуҙарҙы талап итегеҙ.
Ҡағыҙҙарҙы бирегеҙ. Мин уларҙы имен һаҡлармын.Төп ҡағыҙҙар үҙегеҙҙә булһын. Күсермәләр генә бирегеҙ.
Бай ғаилә ҡыҙығыҙҙы алырға тели. Ул өйгә аҡса ебәрәсәк.18 йәшкә тиклем никах балаларға зыяны. Көтөгөҙ.
Тикшере аламаған кешегә баланы бер ваҡытта ла ебәрмәгеҙ.
Башҡа ата‑әсәләрҙе иҫкәртегеҙ
← Bible Study Helper · Тулы ярҙам битен асыу