Koba bana na bosembo

Liboso ete mwana abima na ndako

Moto moko apesi tolo ya kokende na mwana mpo na kelasi, mosala to bomoi ya malamu? Tala yango liboso.

• Mbongo to makabu mpo na mwana ekoki kokoma ngola oyo bakotinda mwana alamba na mosala.
• Bato ya kosomba bana mbala mingi bayebanaka moke na libota: moninga ya ndako, libota ya mosika, molakisi to nkulutu-mosolo.
• Kelasi ya solo ezali na nkombo, adrese mpe nimero ya telefone oyo okoki kotala yo moko.
• Soki okoki te kobenga to kokende komona, moto moko te akoyeba soki mwana azoki to bazali kotinda ye asala mosala.
• Moto oyo abombi bapapiers ya mwana akoki kokamba mwana. Bomba ba original na yo moko.
• Mosika na ndako, mwana akoki te kosenga lisalisi to kozonga ye moko.
• Bana balakelamaka mbala mingi kelasi, sima batindamaka kosala mingi na ntango molai mpo na mbongo moke to ata te.
• Bato ya sembo batunaka te ete obomba mobembo ya mwana sekele to oloba lokuta mpo na mbula ya mwana.

Plan ya bobateli ya libota

• Kende kotala esika yango liboso, to senga na moto oyo otyaka motema kuna akende kotala.
• Zwá kombo mobimba, adrèsi mpe nimero ya telefone ya moto mpe esika. Benga kelasi yo moko.
• Bosanola kobenga mbala moko na pɔsɔ. Bobosanola mpe liloba ya kobombama oyo mwana akoki koloba soki azali na pasi.
• Bomba bitando ya kala ya mwana. Pesa kaka bakopi.
• Kamata foto polele ya mwana liboso akende.
• Melakisa mwana nimero ya telefone na yo na motema, mpe nimero ya lisungi ya bana.
• Kozwa mbongo to mbongo ya ndeko te mpo na mwana. Mwana ezali ngambo te.

Bitando mpe kelasi ebatelaka mwana

• Kotángisa mbotama ya mwana nyonso. Certificat ya mbotama emonisi mbula ya mwana: esalisaka kokanga libala ya bana mpe mosala ya bana, mpe esalisaka mwana azwa kelasi, lisungi ya bokolongo mpe lisungi mosusu. Túna na biro ya gouvernement ya esika na bino to na centre de santé.
• Bótíka bána na kelasi. Túna na kelasi to na biro ya gouvernement ya esika na bino mpo na lisungi ya bilimbongo ya kelasi, lokola bolimbisi ba frais, bilei ya kelasi to lisungi mpo na mabota. Na mikili mingi ezali.

📖 Mikolo 7 mpo na baboti mpe babatelaka bana →
Kotángi mwa moke ya Biblia na mokolo na mokolo elongo na nzela moko ya kobatela bana mokolo na mokolo.

Libala ya moto naino akoki te 18?

• Bózela tii 18. Mbula mike mosusu ya kelasi ekoki kobongola bomoi mobimba.
• Túna mozali moke eloko alingi, ye moko mpe ata mpasi te.
• Babela na molakisi, mosali ya bopeto ya nzoto, ndeko ya lingomba oyo otondeli, to na child helpline.
• Kozwa mbongo te, to kofutisa ngambo te, mpo na mwana.
• Na mikili mingi, mobeko atiaka mbula 18 mpo na libala.

Kobatama na bileli ya masano mpe na masolo

Mikili ya masano mpe ba app ya kosolola ezali kitoko. Bato mosusu bakosaka bilenge na yango. Yeba mayele na bango:

• Bato ya internet ntango nyonso bazali te kaka ndenge balobaka. Mbula mpe bafoto ekoki kozala ya lokuta.
• Gipft, diamã, bamonene, bilamba ya biloko ya masano to crédit ya telefone uta epai ya moto oyebi te ezali mayele mpo oyoka ete ozali na libaku ya kofuta ye.
• Moto nyonso oyo asɛngaka yo kobomba sekele na baboti na yo, azali te moto ya libateli.
• Kotinda foto ya nzoto te, ata na moto oyo olingaka. Foto ekoki kokópilama mpe kosalelama kobengana yo na nsɔni.
• Tika masolo ezala kati na jeu to kati na app. Zala ndonga soki moto alingi masolo ya sekele to kobenga na video.
• Kokende kokutana na moto ya internet yo moko te. Lobela liboso na moboti.
• Okoki ntango nyonso koloba te, kobwaka mpe kopesa rapore. Osengeli kozala mayele te na moto oyo abengisaka yo somo.
• Soki eloko moko emonana mabe, yebisa mokolo moko ya libateli. Okokutana na pasi te.

Moto moko azali kogoya bafoto na ngai

Liboso: ezili libunga na yo te, mpe ozali na pasi te. Bilenge mingi bakutanaka na yango, mpe ekoki kotikama.

• Kofuta te mpe kotinda eloko mosusu te. Soki ofuti, bamiyaka kozonga kosenga mosusu.
• Kitrikisa koyanola. Kobunda te to kosɛnga mawa te.
• Zwa bafoto ya écran ya bitɛkimisi mpe kombo ya akɔntɛ. Kosala bafoto ya bafoto te.
• Boma mpe lapɔrtɛ akɔntɛ na kati ya app.
• Loba lelo na moko ya bakolo ya liboso ya libateli: moparɛntɛ, molakisi to moninga ya libota oyo ondimaka.

Okoki mpe kopesa rapore na polis to na telefone ya lisalisi ya bana. Mema ba screenshot na yo.

Mwana akoki kozala na likama

Bilembo ya mwana oyo akoki kozala na maboko ya bato ya koteka bato to ya kopekisama:

• Asepelaka mosala mingi, na butu, to na esika ya kokende kelasi
• Mokolo moko nde azongiselaka biyano na esika ya mwana, to atikaka te mwana azala ye moko
• Emonanaka lokola azali kobanga, na nzala to alembi mingi, to azali na bapoto oyo moto moko te asololi na tina na yango
• Azali kovanda elongo na bato ya libota te mpe azali na boyokana te na ndaku
• Azali na mikanda na ye moko te, to alobaka ete azali na niongo ya kofuta
• Mokolo moko nde azali kokamba ye, na bato mingi to na internet

Osalela nini

• Soki mwana azali na danger sik’oyo, benga nimero ya urgence.
• Telemelana te na bakolo to komeka kobikisa mwana yo moko. Ekozala kokongeza danger mpo na mwana.
• Koma makambo omonaki: tango nini, wapi, mpe ndenge mwana mpe bakolo bamonanaki.
• Benga telefone ya lisalisi ya bana to polis, to kómá rapore awa na nse.

Zwa telefone ya lisungi ya bana na mokili na yo (Child Helpline International) ↗

Liloba 5 ya lokuta oyo bato ya koteka bato balobaka na baboti